Aan actualisering en verbetering van de inhoud wordt nog gewerkt

Studieloopbaan en persoonlijke omstandigheden

Wat is faalangst?

Letterlijk is faalangst de angst om te falen. Je bent bang dat ondanks een goede voorbereiding er een mislukking volgt. Eigenlijk is er ook al angst vooraf. 'Het zal wel niet gaan lukken, ik krijg vast een black-out', zijn gedachten die lang tevoren al meespelen. Faalangst heb je alleen als het gaat om een bepaalde 'taak', iets wat van je wordt verwacht. Vaak ook een 'taak' waarop een beoordeling volgt. Voorbeelden: rijexamen, een olympische zwemfinale, een proefwerk op school, spreekbeurt, maar ook het stellen van een vraag in de les aan de leraar. Door de angst presteer je vaak minder dan mogelijk, onder je niveau. Of zijn de dagen/uren voorafgaand aan de 'taak' vreselijk.)

We onderscheiden drie soorten faalangst

  • Faalangst voor cognitieve taken: proefwerken, het maken van een scriptie of ander 'hersenwerk'.
  • Faalangst voor sociale taken: Durf ik in het openbaar iets te zeggen bij een bruiloft of begrafenis? Zeg ik tegen de slager dat het 'net een onsje teveel is'? In school komt dit vooral terug bij het houden van een spreekbeurt.
  • Faalangst voor motorische taken: iets presteren met je lijf, zoals bij sportwedstrijden of het maken van een tekening.

Uiteraard hebben mensen vaak last van een combinatie. Bij een spreekbeurt kun je natuurlijk te maken hebben met cognitieve en ook sociale faalangst.

Waaraan kun je faalangst herkennen?

Meestal denken we dat faalangst aan de buitenkant te herkennen is aan verlegen en teruggetrokken gedrag. Maar er zijn ook andere vormen van gedrag, met als achtergrond faalangst. Sommige mensen worden juist agressief of spelen de clown als het voor hen spannend wordt. Dan is het moeilijker om de 'hulpvraag' te zien of te horen. Sterker nog: de ander voorkomt dat juist door dit gedrag.

Naast het gedrag zijn er natuurlijk nog andere signalen:
Faalangstige mensen hebben vaak een negatief zelfbeeld. Als ze een succesje hebben geboekt komt dat door geluk of doordat de 'taak' gemakkelijk was. Complimenten kunnen ze niet verdragen en nemen ze ook niet aan, zelfs niet na enig aandringen.

Lichamelijk zijn er veel reacties: zweten, rode kleur, veel naar het toilet moeten, maag/buikpijn, en natuurlijk een snelle ademhaling met een hoge hartslag.

Bestaat er ook positieve faalangst?

Vroeger noemden we faalangst 'positief' als het uiteindelijke resultaat ondanks de spanning en angst toch positief was. Dagenlang ellende, de hele buurt weet dat er een proefwerk of examen komt, nauwelijks geslapen en gegeten, maar toch: een goed cijfer. We vinden dit niet positief en willen daarom ook af van de naam 'positieve faalangst'. Het is immers een levenskunst om prestaties te leveren zonder dat de opgeroepen spanning je leven zo onder druk zet. Liever maken we nu (in navolging van de Vlaming Eric Depreeuw) het onderscheid tussen actieve en passieve faalangst.

  • Bij actieve faalangst werkt iemand zich juist te pletter om toch vooral maar alles onder controle te krijgen. Soms loopt dat goed af, vaker slecht.
  • Bij passieve faalangst is iemand gestopt met al die inspanningen en ontloopt juist de evaluatie van de 'taak'. Ze vergeten proefwerken, of worden vlak voor de toets ziek. Ook kunnen ze maar niet beginnen met het studeren voor een proefwerk of toets. Ten onrechte noemen we dit vaak een motivatieprobleem.

Tip: Er is een speciale website boordevol informatie, o.a. over trainingen en cursussen over het fenomeen faalangst.

De Erasmus Universiteit heeft een zelftest over tentamenvrees ontwikkeld.

Op de site van de Universiteit van Leiden staat informatie van de studentenpsychologen over de aanpak van tentamenvrees.

info